Atopowe zapalenie skóry (AZS)

Diagnostyka mikroflory – nowa nadzieja dla pacjentów z AZS?

Co te odkrycia oznaczają dla Ciebie jako pacjenta? Przede wszystkim, podkreślają holistyczne podejście do atopowego zapalenia skóry. Nie tylko skóra wymaga uwagi – warto zadbać też o swoje jelita. Już teraz możesz wykonać badanie mikroflory jelitowej (analiza mikrobiomu z próbki kału). Taka diagnostyka pozwala ocenić, czy w Twoim jelicie występuje dysbioza: np. niska różnorodność bakterii, niedobór pożytecznych szczepów lub nadmiar potencjalnie szkodliwych drobnoustrojów. Wyniki badania mikroflory mogą pomóc dobrać spersonalizowane działania, takie jak zmiana diety, włączenie prebiotyków (błonnika) czy probiotyków celowanych na uzupełnienie brakujących bakterii. Skoro badania naukowe sugerują silny związek mikroflory z AZS, to przywrócenie równowagi w jelitach może przynieść ulgę także skórze.

Nadwrażliwość pokarmowa IgG – co to takiego?

Nadwrażliwość pokarmowa IgG-zależna (często nazywana także nietolerancją pokarmową IgG lub alergią opóźnioną) to reakcja układu odpornościowego na pokarmy, w której biorą udział przeciwciała klasy IgG, a nie IgE. W odróżnieniu od natychmiastowej alergii IgE (powodującej np. pokrzywkę czy wstrząs anafilaktyczny tuż po zjedzeniu alergenu), reakcje IgG rozwijają się wolniej – objawy mogą wystąpić po kilku godzinach, a nawet dniach od spożycia danego produktu. Mechanizm polega na tworzeniu kompleksów immunologicznych (antygen pokarmowy + IgG), które mogą osadzać się w różnych tkankach i wywoływać stan zapalny poprzez uwalnianie cytokin prozapalnych (np. TNF-α). Objawy nadwrażliwości IgG są nieswoiste i przewlekłe – najczęściej dotyczą układu pokarmowego (bóle brzucha, wzdęcia, biegunki), ale u części osób mogą pojawiać się również manifestacje skórne. Dane wskazują, że ok. 15% pacjentów z IgG-zależną nietolerancją pokarmową doświadcza objawów skórnych, takich jak przewlekła pokrzywka, egzema (wyprysk) czy nasilony świąd. Co ważne, tego typu opóźniona reakcja immunologiczna bywa szczególnie częsta u dzieci. U maluchów niedojrzałość bariery jelitowej sprzyja przenikaniu fragmentów pokarmów do krwi, co może prowokować produkcję IgG i stan zapalny na osi jelito–skóra.

Czy nadwrażliwość IgG może zaostrzać atopowe zapalenie skóry?

Coraz więcej badań wskazuje, że nadwrażliwość pokarmowa IgG-zależna może odgrywać rolę w przebiegu AZS i nasilać zmiany skórne. W praktyce oznacza to, że spożywanie nietolerowanych pokarmów (tych, przeciw którym organizm wytwarza IgG) może podtrzymywać przewlekły stan zapalny skóry. Badania naukowe potwierdzają tę zależność: w jednym z eksperymentów porównano dzieci chore na AZS z grupą zdrowych i zmierzono poziom swoistych IgG przeciw typowym pokarmom. Okazało się, że dzieci z AZS miały znacząco wyższe miana przeciwciał IgG wobec pokarmów niż dzieci zdrowe. Co więcej, wyższe stężenia tych IgG korelowały z większym nasileniem zmian skórnych – im więcej nietolerowanych pokarmów, tym cięższy przebieg AZS. Autorzy sugerują, że poziom IgG pokarmowych może wpływać na obraz kliniczny AZS, a więc im silniejsza ukryta nadwrażliwość, tym bardziej aktywna choroba.

W ostatnich latach (2022–2024) opublikowano szereg prac naukowych, które rzucają nowe światło na związek AZS z nadwrażliwością IgG. Wcześniej wielu alergologów podchodziło sceptycznie do testów IgG – np. europejskie i amerykańskie towarzystwa alergologiczne przez lata nie rekomendowały takich badań, uznając IgG raczej za marker ekspozycji na pokarm niż przyczynę objawów. Jednak najnowsze doniesienia naukowe zmieniają ten pogląd. Przegląd badań opublikowany w 2023 r. wskazuje, że istnieje już wiele badań potwierdzających korzyści z eliminacji pokarmów dobranych na podstawie testów IgG. Autor tego przeglądu zauważa, że mimo braku jednomyślności w oficjalnych wytycznych, dowody naukowe coraz częściej pokazują poprawę przebiegu chorób alergicznych po wprowadzeniu diet eliminacyjnych opartych o wyniki testów IgG. W przypadku atopowego zapalenia skóry w szczególności – cytowane badania wykazały, że u dzieci z AZS eliminacja z diety nietolerowanych produktów, które u nich wywoływały reakcję IgG prowadziła do złagodzenia zmian skórnych. Innymi słowy, gdy usunięto z jadłospisu „podejrzane” pokarmy, skóra dzieci zaczęła się goić.

Potwierdzają to również badania kliniczne. Przykładem jest obserwacja 30 pacjentów z AZS, którym wykonano testy IgG na reakcje wobec 96 różnych produktów spożywczych. Na podstawie wyników dla każdego pacjenta skomponowano spersonalizowaną dietę eliminacyjną. Efekty? U osób, które rygorystycznie zastosowały się do zaleceń dietetycznych, odnotowano zmniejszenie stanu zapalnego skóry i wyraźną poprawę zmian atopowych. Równie interesujące są bardzo świeże wyniki z 2024 roku: chińscy naukowcy opisali grupę dzieci z różnymi chorobami alergicznymi (w tym z AZS), u których wprowadzono dietę eliminującą pokarmy wskazane przez test IgG4. Już po 3 miesiącach takiego postępowania odnotowano statystycznie istotną poprawę objawów klinicznych – mniej dokuczliwych zmian skórnych, rzadsze zaostrzenia oraz ogólną poprawę samopoczucia. Co ciekawe, u tych pacjentów zaobserwowano jednocześnie spadek poziomu IgG4 w surowicy, a im większy spadek przeciwciał, tym większa była poprawa objawów. To sugeruje bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy: eliminacja „nietolerowanych” produktów zmniejsza reakcję immunologiczną IgG, a to przekłada się na lepszy stan skóry.

Warto podkreślić, że choć dowodów naukowych przybywa, podejście oparte na IgG nadal wzbudza dyskusje. Eksperci zaznaczają, że dieta musi być prowadzona rozsądnie – najlepiej pod opieką lekarza lub dietetyka, aby unikać niepotrzebnego wykluczania zbyt wielu produktów i niedoborów pokarmowych. Jednak dla pacjentów z cięższym AZS, u których tradycyjne leczenie i typowe testy alergiczne (IgE, testy skórne) nie dają odpowiedzi na pytanie o przyczynę zaostrzeń, dodatkowa diagnostyka nadwrażliwości IgG może okazać się przełomowa.

Czy warto wykonać test na nadwrażliwość pokarmową IgG?

Biorąc pod uwagę powyższe informacje, wielu specjalistów uważa, że diagnostyka ukrytych nadwrażliwości pokarmowych może być cennym uzupełnieniem leczenia AZS. Testy na nadwrażliwość pokarmową IgG (wykonywane z próbki krwi) są w stanie zidentyfikować pokarmy, które wywołują niepożądaną reakcję immunologiczną organizmu, choć nie dają ostrej alergii. Na podstawie takiego testu można następnie opracować spersonalizowaną dietę eliminacyjną – eliminując pokarmy, które „szkodzą” podprogowo. Pacjenci często zgłaszają istotną poprawę: redukcję świądu, wygojenie zmian oraz rzadsze nawroty AZS po kilku tygodniach konsekwentnej diety. Opisy przypadków pokazują, że włączenie diety eliminacyjnej opartej o wyniki testów IgG przynosiło ulgę nawet u osób z wieloletnim, opornym AZS.