Kategoria: Publikacje

Wątroba a jelito – zwrotne centrum dowodzenia

Jeszcze niedawno jelito uznawano za narząd, którego głównym zadaniem było trawienie i wchłanianie niezbędnych składników odżywczych oraz wydalanie niestrawionych resztek pokarmowych. Najnowsze badania naukowe ukazują jednak znacznie szerszą rolę jelita w zachowaniu zdrowia. Coraz częściej jelito nazywane jest jednym z najważniejszych narządów organizmu.

Jelito pełni bowiem nie tylko szereg rozmaitych funkcji metabolicznych, ale znajduje się tu również dominująca część układu immunologicznego (układ immunologiczny GALT) koordynująca prawidłową reakcję odpornościową organizmu. Bakterie zasiedlające jelito, zwane mikrobiotą bądź ekosystemem jelitowym, realizują szereg funkcji, takich jak:

  • synteza NNKT i witamin z grupy B i K,
  • udział w procesach trawienia,
  • przekształcanie kwasów żółciowych w związki neutralne (potencjalna rola przeciwnowotworowa),
  • konkurencja o miejsca wiązania na powierzchni jelita z patogenami (bakterie chorobotwórcze i grzyby).

Każdorazowe zaburzenie równowagi mikrobioty jelitowej przyczynia się ponadto do uszkodzenia zlokalizowanej w jelicie cienkim bariery jelitowej. Bariera ta odgrywa rolę swoistego filtra, zabezpieczając przed wnikaniem do układu krwionośnego substancji potencjalnie szkodliwych. Zaburzenie mikrobioty jelitowej, zwłaszcza przy zadziałaniu innych czynników uszkadzających ciągłość nabłonka jelita (stres, przebyte choroby, stosowane leki i inne), prowadzi do rozszczelnienia bariery jelitowej. Może to powodować przenikanie drobnoustrojów, toksyn czy innych substancji potencjalnie obciążających ze światła jelita do układu krwionośnego i wątroby, drogą krążenia wątrobowo-jelitowego (krążenie wrotne wątroby).

Wątroba jest narządem odgrywającym kluczową rolę dla funkcjonowania organizmu człowieka, gdyż za jej pośrednictwem metabolizowane są  produkty trawienia i wchłaniania oraz regulowana jest ich dalsza dystrybucja i właściwe wykorzystanie w organizmie.

Wątroba jest narządem odgrywającym kluczową rolę w funkcjonowaniu organizmu człowieka, gdyż za jej pośrednictwem metabolizowane są produkty trawienia i wchłaniania oraz regulowana jest ich dalsza dystrybucja i właściwe wykorzystanie w organizmie. Wątroba, stanowiąc ostatnią barierę ochronną organizmu przed toksynami, metabolizuje je i neutralizuje lub przetwarza do form rozpuszczalnych w wodzie, które są eliminowane z ustroju. Niestety zaburzenia ekosystemu jelitowego i następczy wzrost przepuszczalności jelita (tzw. zespół przesiąkliwego jelita) prowadzić mogą do zwiększonego przenikania substancji toksycznych z jelita do wątroby, czego skutkiem jest zwiększone obciążenie tego organu. Nadmiernie obciążona wątroba wykonuje wówczas zwiększoną, ponadfizjologiczną pracę, co po dłuższym czasie może powodować rozwój szeregu zaburzeń. Mowa tu zarówno o chwilowym upośledzeniu funkcji narządu, a w dalszych etapach także zapoczątkowaniu zmian chorobowych o charakterze przewlekłym, takim jak marskość, przewlekłe zapalenie czy toksyczne uszkodzenie wątroby.

mgr inż. Dominika Jankowska
Absolwentka poznańskiego Uniwersytetu Przyrodniczego specjalizująca się w dziedzinie diagnostyki mikrobiologicznej i biotechnologii. W trakcie studiów prowadziła badania w zakresie wpływu prebiotyków na wzrost i rozwój bakterii probiotycznych. Aktualnie specjalizuje się w tematyce zaburzeń mikroflory jelitowej, celowanej probiotykoterapii oraz suplementacji wspomagającej odbudowę uszkodzonej bariery jelitowej. Autorka licznych artykułów naukowych z zakresu biotechnologii, biomedycyny i żywienia człowieka. Wykładowca na warsztatach i szkoleniach z zakresu probiotykoterapii oraz roli ekosystemu jelitowego w utrzymaniu zdrowia organizowanych dla lekarzy, dietetyków i pacjentów. Na co dzień pełni funkcje zastępcy Dyrektora ds. naukowych Centrum Medycznego Vitaimmun a ponadto koordynuje projekt Vitaimmun Pet.
dr n. biol. med. Patrycja Szachta
Stopień doktora nauk biologicznych uzyskała w trakcie studiów doktoranckich w Klinice Gastroenterologii Dziecięcej i Chorób Metabolicznych Uniwersytetu Medycznego w Poznaniu.
Autorka licznych publikacji medycznych w czasopismach polskich i zagranicznych oraz rozdziałów w monografiach naukowych. Dyrektor ds. naukowych w Centrum Medycznym Vitaimmun. Posiada wieloletnie praktyczne i teoretyczne doświadczenie z zakresu utajonych nadwrażliwości pokarmowych oraz zaburzeń mikroflory jelitowej.

Pełna publikacja dostępna poniżej:

Pełen artykuł do pobrania PDF: Wątroba a jelito – zwrotne centrum dowodzenia – dr P. Szachta, D. Jankowska

Przewodnik po suplementach skutecznych w redukcji objawów zespołu jelita drażliwego

Odpowiednio dopasowane szczepy probiotyczne wydają się odgrywać istotną rolę w łagodzeniu bądź redukcji objawów zespołu jelita nadwrażliwego. Pod pojęciem probiotyku rozumiemy żywy szczep bądź szczepy mikroorganizmów, które podawane w odpowiednich ilościach wywierają korzystny efekt zdrowotny na organizm gospodarza.

Efektywność probiotykoterapii w łagodzeniu objawów IBS nie dziwi, jeśli weźmie się pod uwagę silne połączenie pomiędzy ośrodkowym układem nerwowym a przewodem pokarmowym. Według IV kryteriów rzymskich zespół jelita nadwrażliwego uwarunkowany jest zaburzeniem funkcjonowania osi jelitowo- -mózgowej (mózg – jelita – mikrobiota). Z tego względu eliminacja dysbiozy, często obserwowana u pacjentów z zespołem jelita nadwrażliwego, jest wysoce celowa.

Należy jednakże wziąć pod uwagę szczepozależność, co oznacza, iż tylko określone szczepy probiotyczne będą skuteczne w łagodzeniu objawów opisywanych zaburzeń czynnościowych. Efektywna probiotykoterapia wymaga ponadto stosowania opisywanych suplementów w określonych dawkach przez wystarczająco długi okres. Według obowiązującego przeglądu systematycznego z metadranalizą, w którym przeanalizowano 37 randomizowanych badań klinicznych przeprowadzonych w latach 1989–2013, probiotyki stosowane przez minimum 7 dni istotnie zmniejszają objawy IBS, szczególnie nasilenie wzdęć i częstość oddawania gazów jelitowych. Należy jednak zaznaczyć, iż probiotyki nasilały u części pacjentów objawy niepożądane. Dla osób dorosłych polecany jest szczególnie szczep L. plantarum 299 v, natomiast dla dzieci Lactobacillus rhamnosus GG oraz poliprobiotyk VSL#3.

 

Łukasz Sieńczewski
Absolwent dietetyki Akademii Wychowania Fizycznego w Poznaniu. W trakcie studiów prowadził badania z zakresu suplementacji wybranymi środkami wspomagającymi przez osoby aktywne fizycznie. Aktualnie specjalizuje się głównie w tematyce diet eliminacyjno-rotacyjnych opracowywanych na podstawie testów nadwrażliwości pokarmowej IgE/ IgG/ IgA, w zaburzeniach mikroflory jelit i celowanej probiotykoteraii, w leczeniu żywieniowym i suplementacji u pacjentów z zaburzeniami ze spektrum autyzmu, miażdżycy, celiakii oraz wielu innych jednostkach chorobowych. Na co dzień zajmuje się ponadto żywieniem oraz suplementacją w chorobach autoimmunologicznych m. in. insulinooporności, reumatoidalnym zapaleniu stawów oraz Hashimoto. Prowadzi szkolenia i warsztaty z zakresu probiotykoterapii oraz stosowania diet eliminacjyno-rotacyjnych w profilaktyce i leczeniu wybranych chorób. Posiada certyfikat organizacji International Fitness & Aerobic Academy poziom IV z zakresu żywienia i suplementacji w sporcie. Systematycznie poszerza swoją wiedzę uczestnicząc w licznych ogólnopolskich szkoleniach i warsztatach z zakresu dietetyki ogólnej, suplementacji w sporcie, dietetyki klinicznej, chemii w żywności oraz diet stosowanych w chorobach metabolicznych. Doświadczenie zdobywał również biorąc udział w licznych zagranicznych szkoleniach (Kanada, Wielka Brytania) z zakresu Sport Nutrition, Child Nutrition oraz Personal Nutrition.
dr n. biol. med. Patrycja Szachta
Stopień doktora nauk biologicznych uzyskała w trakcie studiów doktoranckich w Klinice Gastroenterologii Dziecięcej i Chorób Metabolicznych Uniwersytetu Medycznego w Poznaniu.
Autorka licznych publikacji medycznych w czasopismach polskich i zagranicznych oraz rozdziałów w monografiach naukowych. Dyrektor ds. naukowych w Centrum Medycznym Vitaimmun. Posiada wieloletnie praktyczne i teoretyczne doświadczenie z zakresu utajonych nadwrażliwości pokarmowych oraz zaburzeń mikroflory jelitowej.

Pełna publikacja dostępna poniżej:

Pełen artykuł w PDF: Przewodnik po suplementach skutecznych w redukcji objawów zespołu jelita drażliwego – P. Szachta, Ł. Sieńczewski

Nadwrażliwe jelito a probiotyki

Zespół jelita nadwrażliwego (irritable bowel syndrome – IBS) stanowi jedną z najczęstszych przyczyn konsultacji gastroenterologicznych. Szacuje się, iż opisywane zaburzenie dotyczyć może nawet 20% społeczeństwa, z czego dwukrotnie częściej występuje u osób płci żeńskiej.

Objawy kliniczne IBS głównie charakteryzowane są jako dyskomfort w obrębie jamy brzusznej, bóle brzucha, zaparcia, wzdęcia, uczucie niepełnego wypróżnienia i biegunka. Ze względu na dominujące objawy wyróżnia się trzy podstawowe postaci zespołu jelita nadwrażliwego: biegunkowa, zaparciowa oraz mieszana (naprzemiennie biegunki i zaparcia).

Ostateczna przyczyna rozwoju zespołu jelita nadwrażliwego jest złożona i wieloczynnikowa, przez co nadal nie została ostatecznie wyjaśniona. Do głównych czynników uważanych za potencjalne przyczyny IBS zalicza się zaburzenia mikroflory jelitowej, stan zapalny błony śluzowej i podśluzowej jelita oraz nieprawidłowe funkcjonowanie układu immunologicznego błony śluzowej jelita. Prawidłowo ukształtowana mikroflora jelitowa ze względu na liczne funkcje (m.in. działanie immunomodulujące, redukcja stanu zapalnego w obrębie błony śluzowej przewodu pokarmowego, konkurencja o miejsca receptorowe z patogenami) odgrywa zatem wiodącą rolę w profilaktyce i leczeniu zespołu jelita nadwrażliwego. Z tego względu uzasadniona jest szczególna dbałość o ekosystem jelitowy, dlatego też odpowiednio dobrane probiotyki i prebiotyki powinny być integralną częścią postępowania u każdego pacjenta ze zdiagnozowanym IBS. Bakterie probiotyczne mają za zadanie modulować odpowiedź immunologiczną, redukować stan zapalny, stabilizować funkcję bariery jelitowej oraz hamować wzrost flory patogennej z jednoczesną redukcją dolegliwości pacjenta.

Zgodnie z definicją probiotyki to żywe mikroorganizmy, które podane w odpowiedniej ilości wywierają korzystny wpływ na organizm gospodarza. W praktyce w celu osiągnięcia poprawy stanu zdrowia za pomocą probiotykoterapii proponuje się terapię celowaną, czyli zastosowanie ściśle określonych szczepów bakterii probiotycznych. Należy bowiem zaznaczyć, że właściwości danego probiotyku są szczepozależne i pozytywnych cech jednego drobnoustroju nie można przypisywać innemu, nawet blisko spokrewnionemu.

Jak wykazano, u pacjentów ze zdiagnozowanym zespołem jelita nadwrażliwego stosowanie probiotyków przez co najmniej siedem dni (w porównaniu z placebo) zwiększa prawdopodobieństwo ustąpienia objawów oraz zmniejsza nasilenie objawów, uczucie wzdęcia i częstość oddawania gazów jelitowych. Problemem jednak pozostaje wybór odpowiednich preparatów probiotycznych. Dopasowania odpowiednich probiotyków dokonać można na podstawie specjalistycznych badań profilu mikrobioty i przesiąkliwości jelitowej. Jeśli nie mamy jednak możliwości wykonywania wspomnianych analiz, warto wybierać preparaty cechujące się wysoką jakością oraz posiadające rekomendacje i badania naukowe, a także preparaty o udokumentowanym działaniu w danej populacji chorych (grupa wiekowa, postać IBS).

 

mgr inż. Dominika Jankowska
Absolwentka poznańskiego Uniwersytetu Przyrodniczego specjalizująca się w dziedzinie diagnostyki mikrobiologicznej i biotechnologii. W trakcie studiów prowadziła badania w zakresie wpływu prebiotyków na wzrost i rozwój bakterii probiotycznych. Aktualnie specjalizuje się w tematyce zaburzeń mikroflory jelitowej, celowanej probiotykoterapii oraz suplementacji wspomagającej odbudowę uszkodzonej bariery jelitowej. Autorka licznych artykułów naukowych z zakresu biotechnologii, biomedycyny i żywienia człowieka. Wykładowca na warsztatach i szkoleniach z zakresu probiotykoterapii oraz roli ekosystemu jelitowego w utrzymaniu zdrowia organizowanych dla lekarzy, dietetyków i pacjentów. Na co dzień pełni funkcje zastępcy Dyrektora ds. naukowych Centrum Medycznego Vitaimmun a ponadto koordynuje projekt Vitaimmun Pet.

Pełna publikacja dostępna poniżej:

Artykuł w PDF: Nadwrażliwe jelito a probiotyki, czyli rola mikroflory jelitowej w redukcji objawów zespołu jelita nadwrażliwego – D. Jankowska

Alergie i nietolerancje pokarmowe – palący problem

Alergie i nietolerancje pokarmowe – przyczyny, objawy, sposób postępowania. Tylko fakty.

1. Niepożądane reakcje na jedzenie, czyli alergie i nietolerancje pokarmowe, nazywane są coraz częściej plagą XXI wieku. Szacuje się, że problem ten dotyczyć może nawet 200-250 milionów ludzi na całym świecie.

2. Nietolerancja pokarmowa to reakcja, która pojawia się od kilku godzin do nawet kilku dni po spożyciu szkodzącej nam żywności. Zgodnie z raportem Brytyjskiego Towarzystwa Alergologicznego z 2001 roku, tego typu opóźnione reakcje stanowić mogą problem nawet 50% Europejczyków oraz Amerykanów.

3. Choroby alergiczne są powszechne przede wszystkim w krajach dobrze rozwiniętych. Tych o wysokim stopniu rozwoju gospodarczego i znacznym zanieczyszczeniu. Polska znajduje się niestety w czołówce, jeśli chodzi o częstość występowania objawów alergii.

4. Nadmierna higienizacja środowiska wpływa negatywnie na układ odpornościowy, który istnieje po to, aby chronić organizm przed czynnikami zagrażającymi naszemu zdrowiu lub życiu. Są to chociażby bakterie, grzyby, pasożyty czy wirusy. Aby funkcjonowanie układu immunologicznego było mimo wszystko prawidłowe, konieczne jest współdziałanie dwóch elementów: właściwej aktywacji i regulacji komórek układu immunologicznego (zlokalizowanego niemal w 70% w jelicie – tzw. układ GALT) oraz stymulacji obecnością czynników mikrobiologicznych w środowisku zewnętrznym.

5. Głównymi „trenerami” komórek układu GALT są bakterie jelitowe tworzące tzw. Mikrobiom jelitowy. Niestety ekosystem jelitowy współczesnego człowieka podlega działaniu wielu czynników zaburzających naturalną równowagę. Coraz częstsze porody drogą cesarskiego cięcia, karmienie dzieci mlekiem modyfikowanym, częste antybiotykoterapie, stosowanie wielu leków (np. niesteroidowych przeciwzapalnych o działaniu przeciwbólowym czy inhibitorów pompy protonowej, czyli leków na refluks), wszechobecny stres czy niezdrowa wysokoprzetworzona dieta nie sprzyjają utrzymaniu prawidłowej mikroflory. W konsekwencji w naszym jelicie rozwijają się bakterie niekorzystne, potencjalnie chorobotwórcze.

6. Zbyt mała ilość bakterii prozdrowotnych przy jednoczesnym namnożeniu mikroorganizmów
chorobotwórczych przekłada się na nieprawidłową regulację działania komórek układu immunologicznego, co sprzyja pojawieniu się reakcji alergicznych u osób predysponowanych do rozwoju tej choroby. Innym czynnikiem wpływającym na ryzyko pojawienia się alergii jest wspomniane wyjałowienie środowiska, w którym żyjemy. Układ odpornościowy człowieka wymaga bowiem obecności swoich naturalnych wrogów, czyli mikroorganizmów w środowisku zewnętrznym. Najprawdopodobniej z tego względu choroby alergiczne są zdecydowanie rzadziej (nawet dwukrotnie!) odnotowywane u osób zamieszkujących tereny wiejskie niż wśród mieszkańców dużych miast.

7. W sytuacji, gdy z jednej strony brakuje „trenerów” naszej odporności (czyli prawidłowej mikroflory jelitowej), z drugiej zaś środowisko, w którym żyjemy jest zbyt jałowe – komórki układu odpornościowego mogą zacząć błędnie reagować. W konsekwencji układ immunologiczny zamiast prawidłowo odpowiadać na realne zagrożenia zaczyna nas chronić przed czynnikami zupełnie nieszkodliwymi, a niekiedy wręcz niezbędnymi do życia – takimi jak jedzenie. Mówimy wówczas o alergii pokarmowej, czyli niewłaściwej reakcji układu odpornościowego na spożywane przez nas pokarmy.

8. Alergia nie jest pojęciem jednorodnym. Wymienione czynniki sprzyjają przede wszystkim rozwojowi alergii natychmiastowej, czyli IgE – zależnej, typu 1. Taka reakcja alergiczna pojawia się bezpośrednio po kontakcie z danym alergenem – jedzeniem, ale też alergenem wziewnym (np. pyłkami traw). Trudno to przeoczyć, gdyż jej objawy są dość oczywiste. U osób z alergią IgE typu 1, bardzo szybko (w przeciągu minut, a nawet sekund) po posiłku pojawiają się pierwsze objawy – wysypka skórna, dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego (biegunki, bóle brzucha, krwawienia z przewodu pokarmowego) czy też problemy ze strony układu oddechowego (np. astma oskrzelowa). To nie koniec! Może też wystąpić będący bezpośrednim zagrożeniem życia szok anafilaktyczny, gdy pacjent po spożyciu alergizującego posiłku ma trudności z oddychaniem i wymaga natychmiastowej pomocy lekarza. Alergię natychmiastową najczęściej wywołują takie pokarmy jak: mleko krowie i jego przetwory, białko jaja kurzego, soja, orzeszki ziemne, pszenica oraz owoce morza. Niestety alergia IgE – zależna ma najczęściej charakter trwały, niejednokrotnie jest uwarunkowana genetycznie i nie można się z niej „wyleczyć”. Jedynym sposobem postępowania u osoby z alergią pokarmową jest stosowanie diety eliminującej pokarmy alergizujące. U niektórych chorych może się też pojawić tzw. marsz alergiczny – gdy reakcja organizmu zmienia swoją postać np. alergia pokarmowa przechodzi w atopowe zapalenie skóry, alergię wziewną bądź astmę oskrzelową. Jest to jednak nadal inna manifestacja tej samej choroby.

9. Coraz częstszym problemem jest występowanie tzw. opóźnionych reakcji na pokarmy, czyli nadwrażliwości pokarmowych IgA i IgG – zależnych, zwanych popularnie (choć nie do końca prawidłowo) nietolerancjami pokarmowymi. Pojawiają się one ze znacznym opóźnieniem (wynoszącym od kilku godzin do nawet kilku dni) od momentu spożycia alergizującego produktu. Tego typu alergia na pokarmy nie jest uwarunkowana genetycznie, a dobra wiadomość jest taka, że przy prawidłowym zdiagnozowaniu i postępowaniu żywieniowym można ją wyleczyć. Te „nietolerancje pokarmowe” są trudne do samodzielnej identyfikacji, nie tylko z uwagi na opóźnienie występowania objawów, ale także na fakt, iż są one niespecyficzne, bardzo zróżnicowane i rzadko utożsamiane z tradycyjną alergią pokarmową. Wymienić tu można chociażby: migreny, atopowe zapalenie skóry, trądzik, nawracające infekcje, problemy gastryczne (bóle brzucha, biegunki, zaparcia, wzdęcia), problemy z nadmierną masą ciała, zespół chronicznego zmęczenia, słabsza forma psychiczna i fizyczna, pogorszenie nastroju i szereg innych objawów.

10. Opóźniona alergia rozwija się w następstwie uszkodzenia bariery zlokalizowanej w jelicie cienkim. Jej rolą jest dbanie o to, by do układu krwionośnego przedostawały się tylko składniki niezbędne dla naszego organizmu (odpowiednio rozłożone substancje odżywcze, elektrolity, składniki mineralne), przy jednoczesnym zatrzymywaniu elementów szkodliwych (np. bakterii, toksyn). Uszkodzenie bariery prowadzi do rozwoju tzw. zespołu nieszczelnego jelita i rozwoju tzw. „nietolerancji pokarmowych”. Do czynników najsilniej uszkadzających barierę jelitową należą stosowane leki, używki, żywność wysokoprzetworzona, stres oraz przebyte choroby

11. Po wystąpieniu objawów wskazujących na nietolerancję pokarmową w pierwszej kolejności należy zdiagnozować, jakie pokarmy nam szkodzą. Służą do tego specjalistyczne testy na alergie IgA i IgG zależne. Gdy ustalimy już, co jest przyczyną pogorszenia się naszego stanu zdrowia, kolejnym krokiem powinno być odpowiednie postępowanie dietetyczne. Stosowana w takich przypadkach dieta eliminacyjno-rotacyjna polega na wykluczeniu nietolerowanych pokarmów oraz rotacji pozostałych składników, tak by nie dopuścić do rozwoju nowych nadwrażliwości. Powinna być ona prowadzona pod opieką odpowiednio wykwalifikowanego dietetyka.

12. Przy takim postępowaniu i jednoczesnej regeneracji rozszczelnionej bariery jelitowej (np. za pomocą odpowiednio dopasowanych probiotyków) opisane reakcje na pokarmy mogą zostać skutecznie wyleczone. Efektem będzie szybka i zauważalna poprawa zdrowia i samopoczucia chorego.

dr n. biol. med. Patrycja Szachta
Stopień doktora nauk biologicznych uzyskała w trakcie studiów doktoranckich w Klinice Gastroenterologii Dziecięcej i Chorób Metabolicznych Uniwersytetu Medycznego w Poznaniu.
Autorka licznych publikacji medycznych w czasopismach polskich i zagranicznych oraz rozdziałów w monografiach naukowych. Dyrektor ds. naukowych w Centrum Medycznym Vitaimmun. Posiada wieloletnie praktyczne i teoretyczne doświadczenie z zakresu utajonych nadwrażliwości pokarmowych oraz zaburzeń mikroflory jelitowej.